← Wróć do biblioteki mięśni
NOWY PROFIL

Mięsień zębaty tylny górny

Musculus serratus posterior superior

Tego mięśnia nie ma jeszcze w modelu 3D. Poniższy profil jest wyłącznie tekstowy.

Szczegółowy profil

Mięsień zębaty tylny górny to mięsień górnej części pleców, który biegnie od kręgosłupa w dół i na zewnątrz do górnych żeber, pod mięśniami równoległobocznymi i czworobocznym. Jego zewnętrzną część przykrywa łopatka. Opisuje się go jako pomocniczy w wdechu, ale jego funkcja jest wciąż dyskutowana.

punkty na mapie
1
z położeniem z badania
0 / 1
cytowane źródła
15
Co dokładnie mówią źródła

Mięsień zębaty tylny górny to mięsień górnej części pleców, biegnący od kręgosłupa w dół i na zewnątrz do górnych żeber, pod mięśniami równoległobocznymi i mięśniem czworobocznym; według opisu przypadku, znanego z opublikowanego streszczenia, jego boczną część przykrywa łopatka.

Kenhub określa go jako pomocniczy mięsień wdechowy, zaznaczając jednak, że jego funkcja wciąż budzi spory. Jest nowy w BoliMapie i nie miał wcześniej własnej strony.

Niewiele znalezionych badań dotyczy punktów spustowych w tym mięśniu, a żadne z nich nie podaje, gdzie w nim leżą, ani nie bada, dokąd promieniuje z nich ból.

Pokazany tu jeden punkt i wzorzec bólu opierają się na jednym opracowaniu źródłowym, serwisie Triggerpoints.net, który przedstawia je wyłącznie na rysunku: jedno oznaczenie nad górną, przyśrodkową częścią łopatki, a ból obejmuje górną część łopatki, tył barku, tylną stronę ramienia i łokcia oraz stronę małego palca na przedramieniu i dłoni, a także górną część klatki piersiowej.

W badaniu kliniczno-kontrolnym osób ze złożonym zespołem bólu regionalnego (CRPS) kończyny górnej (znanym z opublikowanego streszczenia) aktywne lub utajone punkty spustowe w mięśniu zębatym tylnym górnym stwierdzano istotnie częściej u osób chorych niż u zdrowych osób z grupy kontrolnej dobranych pod względem płci i wieku; streszczenie nie podaje, gdzie w mięśniu leżały.

Opis przypadku (znany z opublikowanego streszczenia) przedstawia wstrzyknięcia pod kontrolą USG do punktów spustowych tego mięśnia u jednej kobiety, której ból skupiał się pod górną częścią łopatki; nie podaje, gdzie w mięśniu leżały te punkty.

Autorzy badania nad wstrzyknięciem w warstwę pod tym mięśniem (przeczytanego w całości) piszą, powołując się na Travella i Simonsa, że punkty spustowe mięśnia zębatego tylnego górnego przyczyniają się do bólu promieniującego do barku i kończyny górnej; w tej pracy jest to tło, a nie przedmiot badania.

Starsze doniesienie kliniczne o zespole łopatkowo-żebrowym, bolesnym zespole w okolicy łopatki (znane z opublikowanego streszczenia), przypisuje ból głównie zmianom w miejscu przyczepu mięśnia zębatego tylnego górnego (entezopatii); streszczenie nie wspomina o punktach spustowych.

Punkty spustowe to koncepcja sporna: jeden z przeglądów krytycznych dowodzi, że stojąca za nimi teoria nie ma podstaw naukowych, choć nie zaprzecza, że ból i tkliwość odczuwane przez ludzi są prawdziwe.1, 2, 3, 4, 5, 6, 7

Gdzie czuć ból

Ból opisuje się nad górną częścią łopatki, z tyłu barku, z tyłu ramienia i łokcia oraz po stronie małego palca w przedramieniu i dłoni. Opisuje się go także na górnej części klatki piersiowej. Jedno źródło łączy nadmierne używanie mięśnia, na przykład trzymanie telefonu między uchem a ramieniem, z bólem wzdłuż wewnętrznego brzegu łopatki.

Objawy

  • Serwis Triggerpoints.net jako główne objawy punktów spustowych mięśnia zębatego tylnego górnego podaje ból po wewnętrznej stronie łokcia (nad nadkłykciem przyśrodkowym) oraz ból w środkowym odcinku piersiowej części pleców, a jako objawy dodatkowe ból tylnej strony ramienia, tylnej części barku, grzbietu nadgarstka i dłoni, wyrostka łokciowego (szczytu łokcia) oraz strony przedramienia od małego palca.3
  • Kenhub, nie powołując się na badanie, pisze, że nadmierne obciążanie mięśnia zębatego tylnego górnego i innych mięśni grzbietu może prowadzić do zespołu łopatkowo-żebrowego, który opisuje jako ból i mrowienie (parestezje) wzdłuż przyśrodkowego brzegu łopatki, promieniujące do szyi, klatki piersiowej i kończyn górnych; jako jeden z klasycznych objawów podaje ból odczuwany w małym palcu przy ucisku mięśnia.1

Anatomia

Położenie

Mięsień górnej części pleców, biegnący od kręgosłupa do górnych żeber.

Zaczyna się cienkim płatem ścięgnistym na więzadle karkowym oraz na wyrostkach kolczystych najniższego kręgu szyjnego i górnych kręgów piersiowych, a jego włókna biegną w dół i na zewnątrz, ku bocznej części tylnej ściany klatki piersiowej, i kończą się czterema palczastymi pasmami na tylnej powierzchni żeber od drugiego do piątego, bocznie od ich kątów.

Według Kenhub leży pod mięśniami równoległobocznymi i mięśniem czworobocznym, a sam leży na piersiowej części powięzi piersiowo-lędźwiowej, która pokrywa mięsień płatowaty szyi; razem z położonym niżej mięśniem zębatym tylnym dolnym tworzy warstwę pośrednią zewnętrznych mięśni grzbietu.

Opis przypadku dotyczący wstrzyknięć do tego mięśnia (McCarthy i Harmon, znany z opublikowanego streszczenia) podaje, że jego boczną część przykrywa łopatka.1, 2

Działanie

Kenhub opisuje go jako mięsień, który unosi żebra i w ten sposób wspomaga wdech (pomocniczy mięsień wdechowy), co ma szczególne znaczenie przy oddychaniu wysiłkowym; zaznacza też, że funkcja mięśni zębatych tylnych wciąż budzi spory, choć panuje ogólna zgoda, że biorą udział w oddychaniu.

Przegląd poświęcony mięśniom zębatym tylnym (znany z opublikowanego streszczenia) podaje, że brak dowodów na ich udział w oddychaniu, a część zapisów ich aktywności elektrycznej (elektromiografii) temu przeczy; autorzy sugerują, że mięśnie te służą głównie do odczuwania położenia i ruchu ciała (propriocepcji).1, 8

Przyczep początkowy

Cienki płat ścięgnisty na więzadle karkowym, wyrostkach kolczystych kręgów C7–Th3 i łączących je więzadłach nadkolcowych.1

Przyczep końcowy

Cztery palczaste pasma na górno-tylnej powierzchni żeber od 2. do 5., bocznie od ich kątów.1

Unerwienie

Nerwy międzyżebrowe od 2. do 5. (Th2–Th5).1

Punkty

1

Mięsień zębaty tylny górny – oznaczenie nad górną, przyśrodkową częścią łopatki

Opracowanie źródłowe
Gdzie się znajduje

Nad górną wewnętrzną częścią łopatki, tuż poza jej wewnętrznym brzegiem. Zaznacza go jeden rysunek, a mięsień leży częściowo pod łopatką.

Gdzie czuć ból

Opisywany nad górną częścią łopatki i z tyłu barku, w dół tylnej strony ramienia do łokcia, wzdłuż strony małego palca w przedramieniu do dłoni i małego palca, a także na górnej części klatki piersiowej.

Co dokładnie mówią źródła
Gdzie się znajduje

Jedyny pokazany tu punkt przedstawia jedno opracowanie źródłowe, serwis Triggerpoints.net, i to wyłącznie na rysunku; serwis nie opisuje go słowami, a nie znaleziono badania, które podawałoby, gdzie w mięśniu zębatym tylnym górnym leżą punkty spustowe.

Rysunek przedstawia postać widzianą od tyłu, z kręgosłupem zaznaczonym jako kolumna drobnych znaków i, po prawej stronie, z obrysem łopatki przeciętym w górnej części linią; mięśni na nim nie ma.

Jeden biały krzyżyk leży wewnątrz tego obrysu, w jego górnej, przyśrodkowej części: tuż na zewnątrz od przyśrodkowego brzegu i tuż poniżej przyśrodkowego końca linii przecinającej łopatkę.

Rysunek nie podpisuje kości; obrys odczytujemy jako łopatkę, a linię jako jej grzebień, a z tym mięśniem wiąże krzyżyk jedynie tytuł strony.

Kenhub umieszcza mięsień pod mięśniami równoległobocznymi i mięśniem czworobocznym, na przebiegu od kręgosłupa w dół i na zewnątrz do górnych żeber, a opis przypadku, znany z opublikowanego streszczenia, podaje, że jego boczną część przykrywa łopatka.

Zestawione razem wskazują, że krzyżyk oznacza miejsce nad częścią mięśnia leżącą pod łopatką; to zestawienie rysunku ze źródłami anatomicznymi jest naszą interpretacją.

Okolice ciała, które wymieniają źródła dotyczące akcesoriów (zob. wpisy o dopasowaniu), obejmują tylko część mięśnia leżącą przy kręgosłupie, a ten punkt leży nad częścią ukrytą pod łopatką.3, 1, 2

Gdzie czuć ból

Tylko rysunek w serwisie Triggerpoints.net pokazuje, dokąd rozchodzi się ból z tego punktu.

W widoku od tyłu gęsta czerwień otacza krzyżyk nad górną, przyśrodkową częścią łopatki, a kropki rozchodzą się w stronę kręgosłupa, nie sięgając go, oraz na zewnątrz nad górną częścią łopatki. Osobna gęsta plama leży z tyłu barku, u góry ramienia.

Kropki schodzą tylną stroną ramienia do gęstej plamy z tyłu łokcia, a dalej stroną małego palca po grzbietowej stronie przedramienia do gęstej plamy na grzbiecie nadgarstka i dłoni od strony małego palca, i biegną wzdłuż małego palca.

W widoku tej samej postaci od przodu, bez krzyżyka, kropki tworzą pas w górnej części klatki piersiowej po tej samej stronie, biegnący od okolicy mostka w dół i na zewnątrz do brodawki sutkowej; leżą też po wewnętrznej stronie ramienia poniżej pachy oraz wzdłuż strony małego palca na przedniej stronie przedramienia aż do gęstej plamy na dłoni od strony małego palca, skąd przechodzą na mały palec.

Według serwisu ciemniejszy kolor oznacza, że więcej osób odczuwało tam ból. Jako główne objawy serwis podaje ból po wewnętrznej stronie łokcia i w środkowym odcinku piersiowej części pleców. Ten wzorzec opiera się na jednym rysunku.3

Tego mięśnia nie ma jeszcze w modelu 3D, dlatego punkt nie jest pokazany na rysunku ciała.

Warto wiedzieć

Jak go znaleźć

Kenhub nie podaje punktów orientacyjnych, po których można wyczuć ten mięsień; umiejscawia go pod mięśniami równoległobocznymi i mięśniem czworobocznym, na przebiegu od wyrostków kolczystych kręgów C7–Th3 do żeber od 2. do 5.

W badaniu nad wstrzyknięciem w warstwę pod tym mięśniem, wykonywanym pod kontrolą USG przez lekarza zajmującego się leczeniem bólu, pacjenci leżeli na brzuchu z głową odwróconą od strony zabiegu i, aby przesunąć łopatkę na zewnątrz, albo obejmowali ręką po stronie zabiegu przeciwległy bark, albo trzymali tę rękę przy tułowiu, obróconą do wewnątrz.

Odnajdywano i zaznaczano wyrostki kolczyste C7 i górnych kręgów piersiowych, górny przyśrodkowy i dolny kąt łopatki oraz jej grzebień, a głowicę USG przykładano nad przyśrodkowym brzegiem łopatki na wysokości od 2. do 4. kręgu piersiowego, aby uwidocznić mięsień i leżące pod nim mięśnie międzyżebrowe.

Opisuje to procedurę obrazowania, a nie sposób odnalezienia mięśnia dotykiem.1, 5

Co może nasilać dolegliwości

Kenhub, nie powołując się na badanie, pisze, że nadmierne używanie mięśnia zębatego tylnego górnego i innych mięśni grzbietu, na przykład przytrzymywanie telefonu między uchem a barkiem, może prowadzić do zespołu łopatkowo-żebrowego, a ból może nasilać podnoszenie przedmiotów w wyprostowanych rękach lub inne czynności, przy których łopatka uciska ten mięsień.1

Można pomylić z

Kenhub pisze o zespole łopatkowo-żebrowym (który wiąże z nadmiernym obciążaniem tego i innych mięśni grzbietu), że łatwo go pomylić z radikulopatią szyjną, czyli uszkodzeniem nerwów rdzeniowych odcinka szyjnego, która zwykle objawia się drętwieniem, osłabieniem mięśni i innymi objawami neurologicznymi, na przykład osłabionymi lub zniesionymi odruchami, a także że należy brać pod uwagę zapalenie stawów lub zerwanie stożka rotatorów.

Te schorzenia podajemy tu wyłącznie tak, jak nazywa je Kenhub; nie są one rozpoznaniem.1

Akcesoria a ten mięsień

Co źródła mówią o użyciu każdego akcesorium w tym obszarze. To opis źródeł, a nie zalecenie.

Kiedy do lekarza

NHS zaleca wizytę u lekarza rodzinnego, jeśli ból pleców nie mija po kilku tygodniach leczenia w domu, utrudnia codzienne czynności, budzi niepokój albo trudno sobie z nim poradzić, jeśli bez starań spadła masa ciała, na plecach pojawił się guzek lub obrzęk albo zmienił się ich kształt, jeśli ból nie ustępuje po odpoczynku lub nasila się w nocy, nasila się przy kichaniu, kaszlu lub wypróżnianiu albo pochodzi z górnej części pleców (między łopatkami), a nie z dolnej.

Zaleca pilną wizytę u lekarza rodzinnego albo kontakt z numerem 111, jeśli bólowi pleców towarzyszy uczucie gorąca, zimna, dreszcze lub ogólnie złe samopoczucie albo jeśli ból jest silny i zaczął się nagle lub szybko się nasila.

Zaleca wezwanie pomocy pod numerem 999 lub udanie się na oddział ratunkowy (A&E), jeśli bólowi pleców towarzyszą ból, mrowienie, osłabienie lub drętwienie obu nóg; utrata czucia wokół narządów płciowych lub odbytu; zmiany w oddawaniu moczu lub stolca, na przykład trudność z oddaniem moczu albo nietrzymanie moczu lub stolca; zmiany odczuć w prąciu lub pochwie podczas stosunku, trudność z uzyskaniem lub utrzymaniem erekcji albo z osiągnięciem orgazmu; ból w klatce piersiowej; albo jeśli ból zaczął się po poważnym wypadku, na przykład samochodowym.

NHS dodaje: „Nie jedź samodzielnie na oddział ratunkowy. Poproś kogoś, żeby cię zawiózł, albo zadzwoń pod 999 i wezwij karetkę”.

O bólu w klatce piersiowej NHS pisze: „Większość bólów w klatce piersiowej nie oznacza niczego poważnego, ale na wszelki wypadek należy zasięgnąć porady lekarskiej. Jeśli podejrzewasz zawał serca, natychmiast wezwij pomoc medyczną”.

Pod nagłówkiem „Wymagane natychmiastowe działanie” każe dzwonić pod numer 999, jeśli pojawia się nagły ból lub dyskomfort w klatce piersiowej, który nie mija (może przypominać ściskanie lub ucisk w klatce piersiowej, pieczenie albo niestrawność), ból promieniuje do lewej lub prawej ręki albo do szyi, żuchwy, brzucha lub pleców, albo bólowi w klatce piersiowej towarzyszą poty, nudności, zawroty głowy lub duszność, i dodaje: „Może to być zawał serca.

Zadzwoń pod 999 natychmiast, ponieważ potrzebne jest natychmiastowe leczenie w szpitalu”.

Zaleca wizytę u lekarza rodzinnego, jeśli ból w klatce piersiowej pojawia się i znika albo szybko ustępuje, ale nadal budzi niepokój, i dodaje: „Ważne jest, aby zasięgnąć porady lekarskiej i upewnić się, że to nic poważnego”.

NHS zaleca wizytę u lekarza rodzinnego, jeśli ból barku się nasila albo nie mija po 2 tygodniach lub jeśli bardzo trudno poruszać ręką albo barkiem.

Zaleca pilną wizytę u lekarza rodzinnego albo kontakt z NHS 111, jeśli ból barku jest nagły lub bardzo silny, nie można poruszyć ręką, ręka lub bark zmieniły kształt albo są mocno obrzęknięte, mrowienie nie mija, w ręce lub barku nie ma czucia, ręka lub bark są gorące albo zimne w dotyku, ból zaczął się po urazie lub wypadku, na przykład upadku, pojawił się silny ból obu barków albo występuje gorączka lub złe samopoczucie.

Według NHS mogą to być objawy czegoś poważnego, na przykład złamania lub zwichnięcia kości albo zerwania więzadła lub ścięgna.13, 14, 15

Źródła

  • Badanie 6
  • Przegląd 3
  • Wytyczne instytucji zdrowia 3
  • Serwis z opracowaniem źródłowym 2
  • Producent 1
Źródła (15)
  1. Pirie E. Serratus posterior muscles. Kenhub. Reviewed by Grujičić R. Last reviewed 30 October 2023. (Serwis z opracowaniem źródłowym, przeczytano stronę)
  2. McCarthy C, Harmon D. A technical report on ultrasound-guided scapulocostal syndrome injection. Ir J Med Sci. 2016;185(3):669-672. Epub 2015. (Badanie, tylko streszczenie)
  3. Serratus posterior superior. The Trigger Point & Referred Pain Guide (Triggerpoints.net), MyoRehab. Undated. (Serwis z opracowaniem źródłowym, przeczytano stronę)
  4. Dor A, Vatine JJ, Kalichman L. Proximal myofascial pain in patients with distal complex regional pain syndrome of the upper limb. J Bodyw Mov Ther. 2019;23(3):547-554. (Badanie, tylko streszczenie)
  5. Tan S, Baydogan Tan BG, Reisli R, Tuncer Uzun S. Clinical efficacy of ultrasound-guided serratus posterior superior intercostal plane block in unilateral cervicothoracic myofascial pain syndrome: a retrospective study. BMC Anesthesiol. 2026;26(1). PMID: 42380832. (Badanie, przeczytano całość)
  6. Fourie LJ. The scapulocostal syndrome. S Afr Med J. 1991;79(12):721-724. (Badanie, tylko streszczenie)
  7. Quintner JL, Bove GM, Cohen ML. A critical evaluation of the trigger point phenomenon. Rheumatology. 2015;54(3):392-399. (Przegląd, tylko streszczenie)
  8. Vilensky JA, Baltes M, Weikel L, Fortin JD, Fourie LJ. Serratus posterior muscles: anatomy, clinical relevance, and function. Clin Anat. 2001;14(4):237-241. (Przegląd, tylko streszczenie)
  9. Frizziero A, Finotti P, La Scala C, Morone G, Piran G, Masiero S. Efficacy of an acupressure mat in association with therapeutic exercise in the management of chronic low back pain: a prospective randomized controlled study. Appl Sci. 2021;11(11):5211. (Badanie, przeczytano całość)
  10. Chan YC, Wang TJ, Chang CC, Chen LC, Chu HY, Lin SP, Chang ST. Short-term effects of self-massage combined with home exercise on pain, daily activity, and autonomic function in patients with myofascial pain dysfunction syndrome. J Phys Ther Sci. 2015;27(1):217-221. (Badanie, przeczytano całość)
  11. Thera Cane Co. Thera Cane owner's manual: for deep pressure massage. Copyright 2000. PDF distributed by Performance Health. (Producent, przeczytano stronę)
  12. Santos IS, Dibai-Filho AV, dos Santos PG, Júnior JDA, de Oliveira DD, Rocha DS, Fidelis-de-Paula-Gomes CA. Effects of foam roller on pain intensity in individuals with chronic and acute musculoskeletal pain: a systematic review of randomized trials. BMC Musculoskelet Disord. 2024;25(1):172. (Przegląd, przeczytano całość)
  13. NHS. Back pain. NHS website. Page last reviewed 5 March 2026. (Wytyczne instytucji zdrowia, przeczytano stronę)
  14. NHS. Chest pain. NHS website. Page last reviewed 8 August 2023. (Wytyczne instytucji zdrowia, przeczytano stronę)
  15. NHS. Shoulder pain. NHS website. Page last reviewed 22 May 2023. (Wytyczne instytucji zdrowia, przeczytano stronę)

Materiał edukacyjny w wersji roboczej, bez recenzji klinicznej. Nie pozwala ustalić przyczyny objawów.