Wałki piankowe (rollery)
Czym jest
- Wałek piankowy to przyrząd w kształcie walca, wykonany z pianki lub nią pokryty. Przetacza się po nim wybraną część ciała, dociskając ją ciężarem własnego ciała – jest to forma automasażu. Inaczej działa ręczny wałek do masażu: przesuwa się go po mięśniu siłą rąk, a nie ciężarem ciała.1, 2
- Wałki występują w różnych wersjach. Badacze opisują wałki miękkie i twarde, o różnej powierzchni i gęstości, a także wałki z wbudowaną wibracją.3
Jak ludzie go używają
- BadanieW 4 z 6 badań objętych przeglądem dotyczącym rolowania przy bólu mięśniowo-szkieletowym uczestnicy rolowali się sami, a w 2 pozostałych wałek stosował terapeuta. We wszystkich 6 badaniach używano wałków bez wibracji, a w 5 z nich łączono rolowanie z innym leczeniem, na przykład ćwiczeniami, ultradźwiękami albo ciepłem i TENS.1
- BadanieW badaniach objętych tym przeglądem osoby z bólem okolicy rzepki rolowały udo od biodra do kolana ze wszystkich stron, równolegle z ćwiczeniami na piłce gimnastycznej. Osoby z przewlekłym bólem szyi rolowały mięśnie szyi i górnej części pleców wałkiem piankowym i piłkami do rolowania przed ćwiczeniami neurodynamicznymi (mobilizującymi nerwy) kończyn górnych. Osoby z zapaleniem rozcięgna podeszwowego rolowały łydkę i podeszwę stopy albo samą podeszwę, od kości śródstopia do przyśrodkowego łuku stopy.1
- BadanieW dwóch badaniach z tego przeglądu, w których wałek stosował terapeuta, rolowano tylną stronę ciała (podeszwę stopy, łydkę i ścięgno Achillesa, tył uda i mięśnie dolnego odcinka pleców) po ćwiczeniach stabilizacji tułowia u starszych osób z bólem dolnego odcinka pleców, a także przednią, przyśrodkową i boczną stronę uda przed ćwiczeniami u osób po endoprotezoplastyce kolana.1
Badania
Dowody według wyniku
- Dowody umiarkowane Gibkość i bolesność mięśni po wysiłku
- Dowody ograniczone Dolegliwości bólowe
Co opisują badania
W przypadku gibkości i bolesności mięśni po wysiłku dwie metaanalizy opisują krótkotrwałe korzyści.
Metaanaliza badań z udziałem zdrowych dorosłych wykazała, że rolowanie daje duży, krótkotrwały wzrost zakresu ruchu w porównaniu z brakiem ćwiczeń, ale nie przewyższa rozciągania.
W zbiorczych wynikach nie było istotnej różnicy między rolowaniem z wibracją i bez niej, a u mężczyzn rolowanie może działać słabiej. Druga metaanaliza badań z randomizacją wykazała, że rolowanie po wysiłku zmniejsza bolesność mięśni.
Jej autorzy piszą, że tuż po wysiłku efekt był znikomy, a wyraźniejszy od następnego dnia, natomiast wyniki dotyczące wrażliwości na ucisk były niejednoznaczne. W przypadku dolegliwości bólowych dowody są ograniczone.
Przegląd sześciu małych badań z randomizacją z udziałem osób z bólem mięśniowo-szkieletowym wykazał, że dodanie wałka do ćwiczeń zmniejszyło ból w dwóch z nich: u osób z bólem okolicy rzepki i u osób z przewlekłym bólem szyi.
W czterech pozostałych – dotyczących bólu dolnego odcinka pleców u osób starszych, zapalenia rozcięgna podeszwowego (dwa badania) i stanu po endoprotezoplastyce kolana – nie stwierdzono istotnej różnicy w natężeniu bólu między grupami, choć autorzy dwóch z nich opisują inne korzyści: większą tolerancję ucisku w mięśniach łydki niż po rozciąganiu oraz mniejszy ból kolana podczas rozciągania.
Autorzy przeglądu podsumowują, że jego wyniki nie przemawiają za klinicznym stosowaniem wałków w celu zmniejszenia natężenia bólu.4, 5, 1
Badane na punktach spustowych?
Częściowo.
W jednym z badań objętych przeglądem dotyczącym dolegliwości bólowych osoby z przewlekłym bólem szyi same rolowały mięśnie szyi i górnej części pleców wałkiem piankowym i piłkami do rolowania przed ćwiczeniami neurodynamicznymi kończyn górnych, 3 razy w tygodniu przez 4 tygodnie.
Według przeglądu autorzy badania podsumowują, że program skutecznie ograniczył występowanie aktywnych punktów spustowych, a ból był mniejszy niż w grupie, która otrzymała broszurę informacyjną.
Rolowanie łączono z ćwiczeniami, więc nie da się oddzielić efektu samego wałka.
W innym badaniu z udziałem 150 osób z tkliwymi miejscami w napiętym paśmie mięśni łydki masażysta mocno przetaczał po łydce ręczny wałek do masażu (rowkowany wałek gumowy, a nie wałek piankowy).
Wrażliwość tkliwego miejsca na ucisk zmniejszyła się w porównaniu z brakiem zabiegu i z lekkim rolowaniem, mniej więcej tak samo, gdy rolowano drugą łydkę, a efekt był krótkotrwały i słabł w ciągu 15 minut.
Autorzy piszą, że nie mają pewności, czy te tkliwe miejsca były punktami spustowymi, bo w większości nie występowała odpowiedź skurczowa ani ból rzutowany.1, 2
Ograniczenia badań
Z dwóch metaanaliz dotyczących gibkości i bolesności mięśni przeczytano tylko streszczenia. Metaanaliza dotycząca zakresu ruchu obejmowała zdrowych dorosłych i mierzyła wyłącznie efekty natychmiastowe.
W przeglądzie dotyczącym dolegliwości bólowych badania były małe i zbyt różne, by łączyć ich wyniki. W żadnym z nich uczestnicy ani terapeuci nie byli zaślepieni.
W większości łączono rolowanie z innym leczeniem, więc nie da się oddzielić efektu samego wałka, a w żadnym nie użyto wałka z wibracją. Autorzy przeglądu nazywają wyniki wstępnymi i piszą, że przyszłe badania powinny ujednolicić czas i intensywność rolowania.4, 5, 1
Szczegóły sesji
- BadanieW badaniach objętych przeglądem dotyczącym dolegliwości bólowych czas rolowania wynosił od 45 sekund do 15 minut, a programy trwały od jednego dnia do 6 tygodni.1
- BadanieW dwóch badaniach z tego przeglądu, w których ból się zmniejszył, osoby z bólem okolicy rzepki rolowały się przez 1 minutę dwa razy dziennie, codziennie przez 4 tygodnie, a osoby z przewlekłym bólem szyi przez 15 minut na każdą okolicę mięśni, 3 dni w tygodniu przez 4 tygodnie.1
- BadanieW pozostałych badaniach z tego przeglądu osoby z zapaleniem rozcięgna podeszwowego rolowały każdą okolicę przez 45 sekund, 5 razy z 15-sekundowymi przerwami, podczas jednej sesji, albo przez 2 minuty, 5 dni w tygodniu przez 2 tygodnie. U starszych osób z bólem dolnego odcinka pleców terapeuta rolował każdą okolicę mięśni przez 30 sekund, 3 razy z minutowymi przerwami, 3 dni w tygodniu przez 6 tygodni. Po endoprotezoplastyce kolana terapeuta rolował każdą okolicę przez 60 sekund, 3 razy, dwa razy dziennie, 6 dni w tygodniu przez 3 tygodnie, zaczynając tydzień po operacji.1
Najpierw zapytaj lekarza
- W międzynarodowym badaniu konsensusu eksperci zajmujący się rolowaniem uznali, że miejscowy stan zapalny tkanek, zakrzepica żył głębokich, kostniejące zapalenie mięśni (tworzenie się kości w mięśniu) i zapalenie kości i szpiku (zakażenie kości) wymagają ostrożności przy rolowaniu. To opinia ekspertów, a nie zmierzone ryzyko. Autorzy zaznaczają, że żaden z tych stanów nie został dotąd opisany w badaniach klinicznych nad rolowaniem.3
Obszary, których według źródeł należy unikać
- Otwarte rany. W międzynarodowym badaniu konsensusu eksperci zajmujący się rolowaniem uznali otwarte rany za przeciwwskazanie do rolowania. To opinia ekspertów, a nie zmierzone ryzyko.3
- Złamane kości. W międzynarodowym badaniu konsensusu eksperci zajmujący się rolowaniem uznali złamania kości za przeciwwskazanie do rolowania. To opinia ekspertów, a nie zmierzone ryzyko.3
Obszary, w których opisano użycie
- Udo od biodra do kolana, ze wszystkich stron1
- Mięśnie szyi i górnej części pleców, wałkiem piankowym i piłkami do rolowania1
- Mięśnie łydki i podeszwa stopy1
- Podeszwa stopy, od kości śródstopia do przyśrodkowego łuku stopy1
- Tylna strona ciała, rolowana przez terapeutę: podeszwa stopy, łydka i ścięgno Achillesa, tył uda, mięśnie dolnego odcinka pleców1
- Przednia, przyśrodkowa i boczna strona uda, rolowana przez terapeutę po endoprotezoplastyce kolana1
Źródła (5)
- Santos IS, Dibai-Filho AV, dos Santos PG, Júnior JDA, de Oliveira DD, Rocha DS, Fidelis-de-Paula-Gomes CA. Effects of foam roller on pain intensity in individuals with chronic and acute musculoskeletal pain: a systematic review of randomized trials. BMC Musculoskelet Disord. 2024;25(1):172. (Przegląd, przeczytano całość)
- Aboodarda SJ, Spence AJ, Button DC. Pain pressure threshold of a muscle tender spot increases following local and non-local rolling massage. BMC Musculoskelet Disord. 2015;16:265. (Badanie, przeczytano całość)
- Bartsch KM, Baumgart C, Freiwald J, Wilke J, Slomka G, Turnhöfer S, Egner C, Hoppe MW, Klingler W, Schleip R. Expert consensus on the contraindications and cautions of foam rolling: an international Delphi study. J Clin Med. 2021;10(22):5360. (Przegląd, przeczytano całość)
- Wilke J, Müller AL, Giesche F, Power G, Ahmedi H, Behm DG. Acute effects of foam rolling on range of motion in healthy adults: a systematic review with multilevel meta-analysis. Sports Med. 2020;50(2):387-402. (Przegląd, tylko streszczenie)
- Zhou J, Jia D, Mao J, Xu Y. Preventive effect of foam rolling on muscle soreness after exercise: a systematic review and meta-analysis. J Bodyw Mov Ther. 2024;40:1890-1898. (Przegląd, tylko streszczenie)
Materiał edukacyjny w wersji roboczej, bez recenzji klinicznej. Nie pozwala ustalić przyczyny objawów.