← Wróć do akcesoriów
MOŻLIWOŚCI, NIE ZALECENIA

TENS

Czym jest

  • TENS (przezskórna elektryczna stymulacja nerwów) polega na użyciu urządzenia, które przez elektrody umieszczone na skórze przesyła do nerwów słaby prąd. NHS, brytyjska publiczna służba zdrowia, opisuje ją jako metodę, która przejściowo zmniejsza ból.1
  • W dużej metaanalizie za TENS uznawano impulsy prądu ze standardowego urządzenia TENS, przekazywane przez nieuszkodzoną skórę za pomocą elektrod powierzchniowych umieszczonych w miejscu bólu lub nad nerwami w jego pobliżu. Urządzeń wykorzystujących inne rodzaje prądu, na przykład prąd interferencyjny lub mikroprądy, nie zaliczano do TENS.2

Jak ludzie go używają

  • BadanieW badaniach objętych dużą metaanalizą TENS stosowano za pomocą elektrod przyklejonych do skóry w bolesnej okolicy lub w jej pobliżu, z natężeniem silnym, ale komfortowym i niebolesnym, przy czym zabieg wykonywał terapeuta albo sami uczestnicy, jednorazowo lub w serii. NHS również zaleca przyklejenie elektrod na czystą skórę w pobliżu bolesnego miejsca, z odstępem między nimi, i powolne zwiększanie natężenia aż do pojawienia się mrowienia, które nie powinno być bolesne.2, 1
  • BadanieAutorzy metaanalizy opisują TENS jako metodę, którą można stosować samodzielnie, by doraźnie i krótkotrwale zmniejszyć ból, i traktują ją jako uzupełnienie podstawowego leczenia, takiego jak aktywność fizyczna, a nie jego zastępstwo. Piszą, że użytkownikom zaleca się dobranie ustawień tak, by były jak najbardziej komfortowe, i stosowanie urządzenia tak często, jak to potrzebne, choć zaznaczają, że według niektórych danych organizm może się do niego przyzwyczajać (tolerancja fizjologiczna).2

Badania

Dowody według wyniku

  • Dowody ograniczone Punkty spustowe i ból mięśniowo-powięziowy

Co opisują badania

W przypadku punktów spustowych i bólu mięśniowo-powięziowego, których dotyczy ocena dowodów na tej stronie, dowody są ograniczone.

Przegląd systematyczny dotyczący elektrostymulacji w bólu i tkliwości mięśniowo-powięziowych punktów spustowych wykazał, że elektrostymulacja jako całość zmniejszała zgłaszane natężenie bólu, ale same badania nad TENS nie wykazały istotnego efektu, a ich wyniki się różniły; elektroakupunktura dawała większe efekty niż TENS.

Autorzy piszą, że przegląd objął niewiele badań i potrzebne są dalsze.

W bólu ogólnie obraz jest inny: duża metaanaliza badań z randomizacją u dorosłych z wieloma rodzajami bólu wykazała, że w trakcie TENS lub zaraz po nim ból był mniejszy niż przy urządzeniu pozorowanym (dowody o umiarkowanej pewności), mniejszy niż bez leczenia (niska pewność) i mniejszy niż przy ćwiczeniach, fizjoterapii lub lekach stosowanych w ramach standardowego leczenia (niska pewność).

Rodzaj bólu i rozpoznanie nie zmieniały wyniku w porównaniu z placebo, a TENS o wysokiej i niskiej częstotliwości nie różniły się istotnie.

Działania niepożądane były łagodne i rzadkie, głównie podrażnienie skóry, tkliwość i dyskomfort od prądu, i żadnego poważnego działania niepożądanego nie przypisano bezpośrednio TENS.3, 2

Badane na punktach spustowych?

Tak. Przegląd systematyczny dotyczący elektrostymulacji w bólu i tkliwości mięśniowo-powięziowych punktów spustowych objął badania nad TENS; w tych badaniach TENS nie wykazała istotnego wpływu na zgłaszane natężenie bólu, a ich wyniki się różniły.

W badaniu retrospektywnym z udziałem osób z punktami spustowymi w okolicy szyi lub górnej części pleców grupa, która otrzymywała wyłącznie zabiegi łączące ciepło i TENS, nie miała istotnej zmiany bólu, natomiast próg bólu uciskowego w punktach spustowych wzrósł.

Ponieważ ciepło i TENS stosowano razem, nie da się określić działania samej TENS.3, 4

Ograniczenia badań

W dużej metaanalizie większość badań była mała (w 341 z 381 grupa TENS liczyła mniej niż 50 osób), wyniki znacznie się różniły między badaniami i były oznaki, że w opublikowanej literaturze może brakować badań o mniej korzystnych wynikach; z tych powodów autorzy obniżyli ocenę pewności dowodów.

Podają też, że wynik w porównaniu z placebo nie zmieniał się w zależności od ryzyka błędu w badaniach ani po pominięciu badań z mniej niż 50 osobami w grupie, a uwzględnienie możliwie brakujących badań nie zmieniło go w istotnym stopniu.

Ból mierzono tylko w trakcie TENS lub zaraz po zabiegu, danych z okresu tygodni lub miesięcy po zakończeniu serii było niewiele, a działania niepożądane często opisywano niedokładnie, więc dowody na ich temat mają bardzo niską pewność.

Metaanaliza nie dotyczyła punktów spustowych: łączyła badania nad bólem z dowolnej przyczyny.

Sfinansowała ją firma GlaxoSmithKline Consumer Healthcare, a pierwszy autor zgłasza grant od tej firmy i inne powiązania z kilkoma firmami oraz udział w części badań branych pod uwagę przy włączaniu do analizy.2

Kluczowe badania: 3, 2

Szczegóły sesji

  • BadanieW badaniach objętych metaanalizą stosowanie TENS wahało się od jednego zabiegu trwającego krócej niż minutę przy bólu w trakcie procedury medycznej do stosowania „w razie potrzeby” przez nawet 2 lata w bólu długotrwałym. Część zabiegów nadzorował terapeuta, część uczestnicy wykonywali sami, a spośród metod, które dało się sklasyfikować, większość stanowiła TENS o wysokiej częstotliwości.2
  • BadanieMetaanaliza nie wykazała istotnej różnicy w bólu między TENS o wysokiej i niskiej częstotliwości (13 badań, dowody o umiarkowanej pewności). Autorzy zalecają silne, ale niebolesne odczucie w bolesnej okolicy lub w jej pobliżu oraz takie dobranie częstotliwości, czasu trwania i rodzaju impulsów, by były jak najbardziej komfortowe.2
  • BadanieW badaniu retrospektywnym z udziałem osób z punktami spustowymi w okolicy szyi lub górnej części pleców ciepło i TENS stosowano razem trzy razy w tygodniu przez 2 tygodnie, łącznie 6 zabiegów.4

Najpierw zapytaj lekarza

  • NHS zaleca, by nie stosować TENS przy padaczce lub wszczepionym rozruszniku serca, a w ciąży – tylko wtedy, gdy zaleci to lekarz lub położna. Radzi też skonsultować się z lekarzem rodzinnym lub innym specjalistą przed zakupem urządzenia, a jeśli nie wiadomo, co powoduje ból, najpierw zgłosić się do specjalisty.1
  • NHS zaleca też, by nie stosować TENS podczas snu, w kąpieli lub pod prysznicem ani podczas prowadzenia pojazdu lub używania narzędzi bądź maszyn, a jeśli skóra zacznie swędzieć, będzie podrażniona lub zaczerwieniona – wyłączyć urządzenie i zdjąć elektrody.1

Obszary, których według źródeł należy unikać

  • Szyja. NHS zaleca, by nie stosować TENS na szyi, ustach ani oczach.1
  • Usta. NHS zaleca, by nie stosować TENS na szyi, ustach ani oczach.1
  • Oczy. NHS zaleca, by nie stosować TENS na szyi, ustach ani oczach.1
  • Skóra podrażniona, uszkodzona, zakażona lub pozbawiona czucia. NHS zaleca, by nie stosować TENS na podrażnionej, uszkodzonej, zakażonej ani pozbawionej czucia skórze.1
  • Klatka piersiowa i plecy jednocześnie. NHS zaleca, by nie stosować TENS jednocześnie na klatce piersiowej i plecach.1

Obszary, w których opisano użycie

  • Kolano, w badaniu dotyczącym choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego, które metaanaliza podaje jako przykład2
Źródła (4)
  1. NHS. TENS (transcutaneous electrical nerve stimulation). NHS website. Page last reviewed 14 February 2025. (Wytyczne instytucji zdrowia, przeczytano stronę)
  2. Johnson MI, Paley CA, Jones G, Mulvey MR, Wittkopf PG. Efficacy and safety of transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS) for acute and chronic pain in adults: a systematic review and meta-analysis of 381 studies (the meta-TENS study). BMJ Open. 2022;12(2):e051073. (Przegląd, przeczytano całość)
  3. Ahmed S, Haddad C, Subramaniam S, Khattab S, Kumbhare D. The effect of electric stimulation techniques on pain and tenderness at the myofascial trigger point: a systematic review. Pain Med. 2019;20(9):1774-1788. (Przegląd, tylko streszczenie)
  4. Chan YC, Wang TJ, Chang CC, Chen LC, Chu HY, Lin SP, Chang ST. Short-term effects of self-massage combined with home exercise on pain, daily activity, and autonomic function in patients with myofascial pain dysfunction syndrome. J Phys Ther Sci. 2015;27(1):217-221. (Badanie, przeczytano całość)

Materiał edukacyjny w wersji roboczej, bez recenzji klinicznej. Nie pozwala ustalić przyczyny objawów.